सार्थ ज्ञानेश्वरी अध्याय पहिला ॥अर्जुनविषादयोग॥ ओवी ६३ पासून ७५ पर्यंत

 

हे सलगीं म्यां म्हणितले । चरणां लागोनि विनविलें । प्रभू सखोल हृदय आपुलें । म्हणऊनियां॥६३॥

✏ प्रभू आपले ह्रदय  सखोल  आहे म्हणून आपल्या  चरणापाशी ही लडिवाळपणे विनंती केली आहे. हा माझा  उन्मत्तपणा नाही.

🔰जैसा स्वभावो मायबापांचा । अपत्य बोले जरी बोबडी वाचा । तरी अधिकचि तयाचा । संतोष आथी॥ ६४॥

✏ ज्याप्रमाणे  लहान  मूल बोबडे बोल  बोलते तरी आईवडिलांना  त्याचे ही कौतुकच असते. तसा त्यांचा स्वभावच असतो .

🔰तैसा तुम्हीं मी अंगीकारिलां । सज्जनीं आपुला म्हणितला । तरी सहज उणें उपसाहला । प्रार्थूं कायी॥६५॥

✏ ज्याअर्थी आपण संत मायबापांनी माझा अंगीकार केला आहे त्याअर्थी  आपण माझे काही  उणे बोल आपण सहज सहन करालच. 

🔰परी अपराधु तो आणिक आहे । जें मी गीतार्थ कवळुं पाहें । ते अवधारा विनवूं लाहें । म्हणऊनियां ॥६६॥

✏ पण  तरीही  मी विनंती करतो कारण  मी प्रत्यक्ष  गीतेचा अनुवाद करतो आहे म्हणून  माझ्याकडे  लक्ष  द्यावे  ही विनंती  🙏 (माऊलींची  लीनता लक्षात घ्या )

🔰हे अनावर न विचारितां । वायांचि धिंवसा उपनला चित्ता । येर्‍हवीं भानुतेजीं काय खद्योता । शोभा आथी॥ ६७॥

✏ हे गीतार्थ  सांगण्याचे काम मला न पेलणारे आहे. सूर्याच्या  तेजापुढे काजव्याच्या तेजाची काय शोभा आहे? 

🔰का टिटिभू चांचूवरी । माप सूये सागरी । मी नेणतु त्यापरी । प्रवर्तें येथ ६८॥

✏ ज्याप्रमाणे  समूद्र  कोरडा करण्यासाठी  टिटवीने आपल्या  चोचीने पाणी  उपसण्याचा प्रयत्न  केला (तिची पिल्ले  समुद्राने बुडविली म्हणून ) त्याप्रमाणे  माझा अधिकार  न जाणता मी गीतार्थ  सांगण्यास प्रवृत्त  झालो.

🔰आइका आकाश गिंवसावे । तरी त्याहूनि थोर होआवें । म्हणऊनि अपाडु हें आघवें । निर्धारिता ॥६९॥

✏ आकाशास जर कवळावे असे वाटले तर आपण त्यापेक्षा  मोठे झाले  पाहिजे  तसे गीतार्थ  सांगायला माझ्यापेक्षा  अधिक  योग्य  पुरूष पाहिजे  होता. हे माझ्या  शक्तीच्या  बाहेर आहे.

🔰या गीतार्थाची थोरी । स्वयें शंभू विवरी । जेथ भवानी प्रश्नु करी । चमत्कारोनी॥ ७०॥

✏ या गीतार्थाची थोरी  एवढी आहे  की स्वत: शंभू  महादेव  त्याची चर्चा  करतात  आणि पार्वती  माता प्रश्न  करतात.

🔰तेथ हरू म्हणे नेणिजे । देवी जैसें का स्वरूप तुझें । तैसें नित्यनूतन देखिजे । गीतातत्व॥ ७१॥

✏ महादेव म्हणतात  की पार्वती  ज्याप्रमाणे  तुझे स्वरूप (सौंदर्य ) नित्य  नवीन असल्यामुळे त्याचा पार लागत नाही  त्याप्रमाणे  गीतातत्व पहावे तेव्हा  नवीनच जाणवते. म्हणून  तेही जाणण्यासाठी  कठीणच आहे.

🔰हा वेदार्थसागरू । जया निद्रिताचा घोरू । तो स्वयें सर्वेश्वरू । प्रत्यक्ष अनुवादित ॥ ७२॥

✏  हा वेदार्थसागरू  म्हणजे  वेदरूपी  समुद्र  हा निद्रिस्त  असलेल्या  सर्वव्यापक परमेश्वराचे घोरणे आहे. आणि त्याच श्रीकृष्णाने स्वमुखाने हे गीता शास्त्र  अर्जुनास सांगितले.

🔰ऐसें जें अगाध । जेथ वेडावती वेद । तेथ अल्प मी मतिमंद । काय होय ७३॥

✏  त्या गीता शास्त्राचे वर्णन करण्यासाठी  वेदांचीही मती कुंठित होते तिथे  मी काय वर्णन  करणार?

🔰हें अपार कैसेनि कवळावे । महातेज कवणें धवळावे । गगन मुठीं सुवावे । मशके केवीं॥ ७४॥

✏  हे अगाध ज्ञान  कसे समजून  घ्यावे ? सूर्याच्या  तेजाला कोणी उजाळा  द्यावा ? किंवा  चिलटाने  आपल्या  मुठीत आकाश  कसे धरावे ?

🔰परी एथ असे एक आधारु । तेणेचि बोलें मी सधरु । जे सानुकूळ श्रीगुरु । ज्ञानदेवो म्हणे ॥ ७५॥

✏  इतके हे अवघड गीता शास्त्र आहे तर माऊली आपण का तयार  झालात मग अर्थ  सांगण्यास ? असे आपण विचारलेत  तर  माऊली उत्तर  देतात की माझे गूरू निवृत्तीनाथ हे माझा आधार  आहेत. त्यामुळेच मी हा निर्धार  केला आहे.