सार्थ ज्ञानेश्वरी अध्याय दुसरा ||सांख्य योग|| ओवी २१ ते ३८

अध्याय दुसरा

🌼  सार्थ ज्ञानेश्वरी ओव्या

🌸  ||सांख्य योग||

🌼  ओवी२१ ते ३८

⛳⛳⛳🔔🐚🔔⛳⛳⛳

🔔क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत् त्वय्युपपद्यते ।क्षुद्रं ह्रदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परंतप ॥३॥

अर्थ 👉  हे पार्था, दुबळेपणाचा त्याग कर. हा तुला शोभत नाही. असा हृदयाचा क्षुद्र ढिलेपणा टाकून देऊन हे अर्जुना, युद्धाला उठ.॥२-३॥

 ➖➖➖➖⛳➖➖➖➖

🌹म्हणोनि शोक न करीं।तूं पुरता धीरु धरीं।हे शोच्यता अव्हेरीं। पंडुकुमरा ॥२१॥

✏  म्हणून अर्जुना! तू शोक करू नकोस. पूर्ण धीर धर आणि आप्तपरिवाराबद्दलचा हा विषाद सोडून दे.

🌹तुज नव्हे हें उचित । येणें नासेल जोडले बहुत ।तूं अझुनिवरी हित । विचारी पां॥२२॥

✏ तुला असा खेद करणे शोभा देत नाही. आजपर्यंत  जे यश कीर्ती तू संपादित केलीस, या योगाने तिचा नाश होईल. म्हणून अजून तरी आपले हित कशात  आहे याचाच विचार कर.

🌹येणें संग्रामाचेनि अवसरें । एथ कृपाळुपण नुपकरे ।हे आतांचि काय सोयरे । जाहले तुज ॥२३॥

✏ अर्जूना अरे, क्षत्रियाला ऐन युद्धप्रसंगी असा  कृपाळूपणा उपयोगी नाहीच. आणि हे कौरव आणि सर्व योद्धे काय आजच तुझे नातलग झाले आहेत काय? सांग बरे !

🌹तूं आधींचि काय नेणसी । कीं गोत्र नोळखसी । वायांचि काय करिसी । अतिशो आतां ॥२४॥

✏ हे नातलग तू आज ओळखतोस का? की हा  गोतावळा तुला माहीत नव्हता? मग हा व्यर्थच शोक का करतोस, अर्जूना! 

🌹आजिंचे हें काय झुंज । काय जन्मा नवल तुज । हें परस्परें तुम्हां व्याज । सदाचि आथि ॥२५॥

✏ हा युद्धप्रसंग तुला नवीनच आहे की काय? तुमचे परस्परातील कलहाचे कारण नेहमीचेच आहे.

🌹तरी आतां काय जाहलें । कायि स्नेह उपनले।हें नेणिजे परि कुडे केले । अर्जुना तुवा ॥२६॥

✏  मग आताच काय विशेष झाले ! हा मोह तुझे ठिकाणी उत्पन्न झाला आणि तेही यावेळी अर्जुना हे फारच वाईट आहे.

🌹मोह धरिलिया ऐसें होईल।जेअसती प्रतिष्ठा जाईल।आणि परलोकही अंतरेल ।ऐहिकेंसी॥२७॥

✏ जर तू हा मोह असाच धरून बसलास तर तू मोह भ्रांतीत पडशील आणि त्याचा परिणाम  असा होईल  की, तुझी कीर्ती, विख्याती लौकिक सर्व जाईलच पण तू इहलोकासह परलोकीही अंतरशील.

🌹हृदयाचे ढिलेपण । एथ निकयासी नव्हे कारण ।हें संग्रामीं पतन जाण । क्षत्रीयांसी ॥२८॥

✏ युद्धप्रसंगी हा नेभळटपणा क्षत्रियाला भूषणावह नाहीच तर तुझे अधःपतन होईल, हे समजून घे.

🌹ऐसें तो कृपावंतु।नानापरी असे शिकवितु।हे ऐकोनि पंडुसुतु।काय बोले॥२९॥

✏ अशाप्रकारे भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला नानाप्रकारे समजावले.मग ते सर्व ऐकूनअर्जुन काय विचारतो ते ऐका.

➖➖➖➖⛳➖➖➖➖

🔔अर्जुन उवाचः कथं च भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन।इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥४॥

अर्थ 👉 अर्जुन म्हणाला, हे मधुसूदना, पूजनीय अशा भीष्मांवर आणि द्रोणाचार्यांवर युद्धामधे मी उलट बांण टाकून मी कसे बरे युद्ध करू?॥२-४॥(अर्जुनाचे पुन्हा युद्ध न करण्यावीषयी कारण सांगणे) 

➖➖➖➖⛳➖➖➖➖

🌹देवा हें येतुलेवरी । बोलावे नलगे अवधारीं।आधीं तूंचि चित्ती विचारीं । संग्रामु हा॥३०॥

✏  देवा, मला इतके काही समजावयास नको. आपण पहिले माझे या युद्धाविषयीचे म्हणणे समजून घ्या.  

🌹हें झुंज नव्हे प्रमादु । एथ प्रवर्तलिया दिसतसे बाधु ।हा उघडा लिंगभेदु । वोढवला आम्हा ॥३१॥

✏ देवा, हे युद्ध नाहीच तर आमच्या हातून एक मोठा दोष घडणार आहे, आमच्या पूर्वजांचा उघड उघड उच्छेद  ओढवला आहे.

🌹देखें मातापितरें अर्चिजती । सर्वस्वें तोष पावविजती ।तियें पाठीं केवीं वधिजती । आपुला हातीं ॥३२॥

✏ देवा मला हे कळते की मातापितरांची सेवा करावी, त्यांना संतुष्ट ठेवावे हा पुत्राचा धर्म आहे. या उलट आपणच आपल्या हाताने त्यांचा वध कसा करावा  सांग बरे.

🌹देवा संतवृंदु नमस्कारिजे । कां घडे तरी पूजिजे । हें वांचूनि केवीं निंदिजे । स्वयें वाचा॥३३॥

✏  देवा, साधूसंतांना नमस्कार करावा, त्यांची पूजा करावी. पण हे न करता आपण त्यांची निंदा का करावी.

🌹तैसे गोत्रगुरु आमुचे । हे पूजनीय आम्हां नियमांचे । मज बहुत भीष्मद्रोणांचे । वर्ततसे॥३४॥

✏ त्याचप्रमाणे हे आमचे गोत्रज व कुलगुरू आम्हास पूजनीय आहेत, त्यातच भीष्म आणि द्रोणाचार्य यांचेविषयी तर माझे मनात सदैव आदरच आहे. त्यांनी आम्हास सदाचरण शिकविले आहे.

🌹जयालागीं मनें विरु। आम्ही स्वप्नींही न शको धरूं। तया प्रत्यक्ष केवीं । घातु देवा ॥३५॥

✏ यांच्याविषयी मी स्वप्नातही वैर धरू शकत नाही,  मग त्यांचाच प्रत्यक्ष आपल्या हाताने घात कसा करू? 

🌹वर जळो हें जियालें । एथ आघवेयांसी हेंचि काय जाहले। जे यांचां वधीं अभ्यासिलें । मिरविजे आम्हीं॥३६

✏ देवा, आग लागो अशा जगण्याला ! पहा जी शस्त्रविद्या आम्ही यांच्याकडेच अभ्यास करून  मिळविली आहे,  पण त्याच विद्येचा उपयोग त्यांचेवरच करावा? काय झाले काय सर्वांना? 

🌹मी पार्थु द्रोणाचा केला । येणें धनुर्वेदु मज दिधला ।तेणें उपकारें काय आभारैला । वधीं तयातें॥३७॥

✏ मी अर्जुन, पण द्रोणाचार्यांनी मला पार्थ म्हणजेच धनुर्विद्येत निपुण बनविले. या त्यांच्या उपकाराने आभारी  झालेला मी, आणि मीच त्यांना मारावे? 

🌹जेथींचिया कृपा लाभिजे वरु । तेथेंचि मने व्यभिचारु ।तरी काय मी भस्मासुरु । अर्जुन म्हणे॥३८॥

✏  भस्मासुराने श्रीशंकराकडून वर घेतला आणि त्यांच्याशीच कृतघ्नपणा केला (भस्मासुर शंकराचेच भस्म करण्यासाठी तयार झाला होता ही गोष्ट  आपणास माहीत असेलच.) तसा कृतघ्नपणा  करण्यास  मी काय भस्मासुर आहे का देवा?